Spełnienie warunku udziału przez konsorcjum

Wykonawcy dążąc do uzyskania zamówienia publicznego mogą tworzyć złożone gospodarczo podmioty. Celem takiego działania może być m.in. spełnienie postawionych przez Zamawiającego warunków udziału w postępowaniu. 

Stan prawny: 12.10.2025 r.

Czym jest konsorcjum?

Polskie ustawodawstwo nie definiuje pojęcia konsorcjum. Nazwa ta nie występuje więc ani w Kodeksie cywilnym, ani w Kodeksie spółek handlowych, czy też w ustawie Prawo zamówień publicznych. Słownik języka polskiego PWN definiuje “konsorcjum”, jako związek kilku przedsiębiorstw zawarty w celu dokonania wspólnego przedsięwzięcia. Istotą jest więc cel współdziałania, a więc wspólne zrealizowanie określonego działania w wymiarze gospodarczym. Powyższa definicja wypełnia również założenie wspólnego udziału w postępowaniu przez Wykonawców starających się o udzielenie zamówienia publicznego.

Warunki udziału w postępowaniu

Zamawiający mimo założenia nakierowania na zwiększenie konkurencyjności, ma prawo stosować działania zmierzające do wyboru oferty najkorzystniejszej spośród grona Wykonawców spełniających określone wymagania. Formułowanie warunków udziału w postępowaniu ma za cel wyselekcjonowanie Wykonawców, którzy gwarantują wysoki poziom realizacji dostaw, usług lub robót budowlanych, chroniąc tym samym uzasadniony interes Zamawiającego. 

Art. 112 ust. 1 ustawy z 11 września 2019 r. Prawo zamówień publicznych  (dalej jako “Pzp”) stanowi:
Zamawiający określa warunki udziału w postępowaniu w sposób proporcjonalny do przedmiotu zamówienia oraz umożliwiający ocenę zdolności wykonawcy do należytego wykonania zamówienia, w szczególności wyrażając je jako minimalne poziomy zdolności.

W dalszej części przepisu ustawodawca jasno wskazał możliwe rodzaje warunków udziału w postępowaniu, tj.:

  1. dotyczące zdolności do występowania w obrocie gospodarczym;
  2. dotyczące uprawnień do prowadzenia określonej działalności gospodarczej lub zawodowej, o ile wynika to z odrębnych przepisów;
  3. dotyczące sytuacji ekonomicznej lub finansowej;
  4. dotyczące zdolności technicznej lub zawodowej.

Zamawiający dysponuje więc możliwością zastosowania różnych wariantów warunków udziału. W obrębie jednego postępowania Zamawiający może również ująć różne warunki udziału, na przykład warunki dotyczące zdolności technicznej z warunkami określonej sytuacji finansowej.

Warunki udziału w postępowaniu spełniane przez Konsorcjum

Odpowiedź czy spełnienie warunku udziału w postępowaniu jest możliwe przez Konsorcjum uzależniona jest od rodzaju warunku jak i od zapisów specyfikacji warunków zamówienia. 

  • Warunek udziału w postępowaniu dotyczący zdolności do występowania w obrocie gospodarczym

Art. 113 ustawy Pzp stanowi:
W odniesieniu do warunku dotyczącego zdolności do występowania w obrocie gospodarczym zamawiający może wymagać, aby wykonawcy prowadzący działalność gospodarczą lub zawodową byli wpisani do jednego z rejestrów zawodowych lub handlowych prowadzonych w kraju, w którym mają siedzibę lub miejsce zamieszkania.

Ustawodawca nie przewidział w ustawie Pzp wyjątku umożliwiającego spełnienie powyższego warunku przez Wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia w sposób inny jak ten, aby każdy z Wykonawców posiadał zdolność do występowania w obrocie gospodarczym. 

  • Warunek udziału w postępowaniu dotyczący uprawnień do prowadzenia określonej działalności gospodarczej lub zawodowej, o ile wynika to z odrębnych przepisów

Art. 114 Pzp stanowi:
W odniesieniu do uprawnień do prowadzenia określonej działalności gospodarczej lub zawodowej zamawiający może w postępowaniu o udzielenie zamówienia wymagać udowodnienia posiadania: 1) odpowiedniego zezwolenia, licencji, koncesji lub wpisu do rejestru działalności regulowanej lub 2) odpowiedniego zezwolenia, licencji, koncesji lub wpisu do rejestru działalności regulowanej, jeżeli ich posiadanie jest niezbędne do świadczenia określonych usług w kraju, w którym wykonawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania, lub 3) statusu członka danej organizacji, jeżeli członkostwo w tej organizacji jest niezbędne do świadczenia określonych usług w kraju, w którym wykonawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania.

W przypadku powyższego warunku sytuacja Wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia kształtuje się zupełnie inaczej. Ustawa Pzp dopuszcza bowiem, aby w sytuacji postawienia przez Zamawiającego warunku dotyczącego uprawnień do prowadzenia określonej działalności gospodarczej lub zawodowej, uznać go za spełniony jeżeli co najmniej jeden z Wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia posiada uprawnienia do prowadzenia określonej działalności gospodarczej lub zawodowej i zrealizuje roboty budowlane, dostawy lub usługi, do których realizacji te uprawnienia są wymagane. Istotą realizacji zamówienia publicznego przez konsorcjum będzie więc taki podział realnych działań Wykonawców, aby w zakresie w którym konieczne jest posiadania odpowiednich uprawnień, działania wykonywał wyłącznie Wykonawca który posiada te uprawnienia. Nie zmienia to faktu, że potencjał pozostałych członków konsorcjum może zostać wykorzystany w innym zakresie udzielonego zamówienia publicznego.  

  • Warunek udziału w postępowaniu dotyczący sytuacji ekonomicznej i finansowej

Art. 115 ust. 1 ustawy Pzp stanowi:
W odniesieniu do sytuacji finansowej lub ekonomicznej zamawiający może określić warunki, które zapewnią posiadanie przez wykonawców zdolności ekonomicznej lub finansowej niezbędnej do realizacji zamówienia. W tym celu zamawiający może wymagać w szczególności: 1) aby wykonawcy posiadali określone minimalne roczne przychody, w tym określone minimalne roczne przychody w zakresie działalności objętej zamówieniem; 2) aby wykonawcy przedstawili informacje na temat ich rocznych sprawozdań finansowych wykazujących w szczególności stosunek aktywów do zobowiązań; 3) posiadania przez wykonawcę odpowiedniego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej; 4) posiadania przez wykonawcę określonej zdolności kredytowej lub środków finansowych.

W przypadku spełnienia powyższego warunku przez Wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia kluczowym elementem będzie sposób w jaki Zamawiający postawił wymóg posiadania określonej zdolności finansowej. Połączenie na przykład zdolności kredytowej członków konsorcjum spełnia ekonomiczny cel jaki chce osiągnąć Zamawiający. W przypadku jednak, gdy celem Zamawiającego było zweryfikowanie określonej sytuacji ekonomicznej Wykonawcy w rozumieniu jego sytuacji rynkowej, zsumowanie rezultatów dwóch lub większej ilości Wykonawców, z punktu widzenia logiki, nie spełnia wymagań Zamawiającego.

  • Warunek udziału w postępowaniu dotyczący zdolności technicznej lub zawodowej

Art. 116 ust. 1 Pzp stanowi:
W odniesieniu do zdolności technicznej lub zawodowej zamawiający może określić warunki dotyczące niezbędnego wykształcenia, kwalifikacji zawodowych, doświadczenia, potencjału technicznego wykonawcy lub osób skierowanych przez wykonawcę do realizacji zamówienia, umożliwiające realizację zamówienia na odpowiednim poziomie jakości. W szczególności zamawiający może wymagać, aby wykonawcy spełniali wymagania odpowiednich norm zarządzania jakością, w tym w zakresie dostępności dla osób niepełnosprawnych, oraz systemów lub norm zarządzania środowiskowego, wskazanych przez zamawiającego w ogłoszeniu o zamówieniu lub w dokumentach zamówienia.

W tym aspekcie, Wykonawcy którzy wspólnie ubiegają się o udzielenie zamówienia, mogą polegać na zdolnościach tych członków konsorcjum, którzy wykonają roboty budowlane lub usługi, do realizacji których te zdolności są wymagane. Ponownie więc istotne jest powołanie się na doświadczenie tych Wykonawców, którzy faktycznie będą realizować dane elementy zamówienia, a nie są wyłącznie członkami konsorcjum. 

W zakresie spełnienia przez Wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia warunków dotyczących zdolności technicznej i zawodowej kwestią w praktyce istotną jest zdecydowanie przez Zamawiającego czy elementem istotnym dla niego jest “powtarzalność” doświadczenia. Dotyczy to oczywiście sytuacji, gdy Zamawiający wymaga wykazania się doświadczeniem np. w dwóch/większej ilości dostaw/usług/robót budowlanych. W praktyce jest to częsty przypadek, z uwagi na “popularność” stosowania tego warunku udziału. Jeżeli to właśnie powtarzalność doświadczenia jest kluczowa dla Zamawiającego, a członkowie konsorcjum spełniają warunek dopiero po zsumowaniu swojego doświadczenia, warunek udziału w postępowaniu nie będzie spełniony.  Na taką interpretację przepisów wskazuje również Krajowa Izba Odwoławcza, m.in. w wyroku z dnia 29 listopada 2016 r. (KIO 2169/16), gdzie wskazano: „W ocenie Izby, fakt wykazania się przez różnych uczestników konsorcjum realizacją tylko po jednym zadaniu, oznacza brak wykazania wymaganego doświadczenia Odwołującego (Konsorcjum). Okoliczność, że wykonawcy stworzyli konsorcjum, nie oznacza automatycznie, że uzyskano podmiot, który posiada doświadczenie wymagane przez Zamawiającego. Innymi słowy – dwóch niedoświadczonych wykonawców tylko poprzez zawiązanie konsorcjum nie tworzy doświadczonego podmiotu. Nie powoduje powstania podmiotu, który posiada doświadczenie odpowiadające wielokrotnemu zrealizowaniu usługi. Zamawiający trafnie stwierdził – w ślad za Prezesem Urzędu Zamówień Publicznych – że konsorcja mogą być tworzone zupełnie dowolnie, gdyż przede wszystkim muszą być one zdolne do wykonania zamówienia oraz nie mogą być w sposób nieuzasadniony faworyzowane w stosunku do wykonawców indywidualnych, bo to także narusza uczciwą konkurencję między wykonawcami.”.

Praktyczne wskazówki 

Wykonawcy tworzący konsorcjum są częstym uczestnikiem rynku zamówień publicznych. Zamawiający formułując warunki udziału w postępowaniu powinni mieć to na uwadze, aby już publikując postępowanie dać Wykonawcom czytelne informacje jak podmioty wspólnie ubiegające się o udzielenie zamówienia mogą spełnić warunek. Poza powyżej wskazanymi  regułami, warto mieć na uwadze treść art. 117 ust. 1 Pzp stanowiący, iż:  Zamawiający może określić szczególny, obiektywnie uzasadniony, sposób spełniania przez wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia warunków udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione charakterem zamówienia i jest proporcjonalne. Tworzy to pewną elastyczność dla Zamawiających w możliwości oceny spełnienia warunku udziału w postępowaniu. Ważne jednak, aby było to czytelne dla Wykonawców w trakcie trwania terminu do złożenia oferty, a nie przejmowało formę interpretacji dokumentów Wykonawcy na etapie oceny oferty. Wykonawcy, jeżeli będą mieli wątpliwość co do intencji Zamawiającego powinni skorzystać z możliwości złożenia wniosku o wyjaśnienie treści zapisów dokumentacji przetargowej. Działanie to jest zdecydowanie bardziej efektywne i ekonomicznie opłacalne względem ewentualnego późniejszego sporu z Zamawiającym. Jednocześnie nie zmienia to faktu, że obowiązkiem Zamawiającego jest sformułowanie warunków udziału w postępowaniu w sposób jasny i precyzyjny. 

Jeśli temat Cię zainteresował, masz pytania lub potrzebujesz wsparcia przy podobnym zagadnieniu, zapraszam do kontaktu mailowego!