Stan prawny: 09.08.2025 r.
Wadium to wartość pieniężna zabezpieczająca Zamawiającego na etapie postępowania. Jest to konkretna kwota z góry określona już na etapie tworzenia/publikacji postępowania. Ustawa z 11.09.2019 r. Prawo zamówień publicznych (dalej jako „Pzp”) nie definiuje wprost pojęcia „wadium”, ale w wielu przepisach opisuje formę, cel oraz wartość przedmiotowej instytucji.
Formy wadium określa wprost art. 97 ust. 7 Pzp w tzw. postępowaniach unijnych oraz poprzez art. 266 Pzp również w postępowaniach krajowych.
Art. 97 Pzp
7. Wadium może być wnoszone według wyboru wykonawcy w jednej lub kilku następujących formach:
1) pieniądzu;
2) gwarancjach bankowych;
3) gwarancjach ubezpieczeniowych;
4) poręczeniach udzielanych przez podmioty, o których mowa w art. 6b ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (Dz. U. z 2024 r. poz. 419).
Art. 266 Pzp
Do przygotowania i prowadzenia przez zamawiających publicznych postępowania o udzielenie zamówienia klasycznego o wartości mniejszej niż progi unijne stosuje się przepisy działu II, z wyjątkiem przepisów (…) art. 97 ust. 2, (…) chyba że przepisy niniejszego działu stanowią inaczej.
Na wysokość wadium w postępowaniu wpływ mają trzy czynniki:
- Tryb prowadzonego postępowania
W postępowaniach powyżej progu unijnego, wysokość wadium nie może być większa niż 3% wartości zamówienia, natomiast w postępowaniach prowadzonych w trybach podstawowych (bez negocjacji oraz z możliwością negocjacji) wadium nie może być większe niż 1,5%.
Art. 97 Pzp
2. Zamawiający określa kwotę wadium w wysokości nie większej niż 3% wartości zamówienia.
Art. 281 Pzp
2. W przypadkach, o których mowa w art. 275 pkt 1 i 2, SWZ zawiera również:
10) wymagania dotyczące wadium, w tym jego kwotę, jeżeli zamawiający przewiduje obowiązek wniesienia wadium;
4. Kwota wadium, o której mowa w ust. 2 pkt 10, nie może być większa niż 1,5% wartości zamówienia.
2. Podział zamówienia na części lub możliwość składania ofert częściowych.
W opisanych powyżej przypadkach wartość wadium ustalana jest z podziałem na każde z zadań/części/pakietów. Jest to logiczna konsekwencja przeprowadzonego podziału i proporcjonalności ryzyka jakie poniesie Wykonawca w postępowaniu.
Art. 97 Pzp
3. Jeżeli zamawiający dopuszcza składanie ofert częściowych lub udziela zamówienia w częściach, określa kwotę wadium dla każdej z części. Przepis ust. 2 stosuje się odpowiednio.
3. Decyzja Zamawiającego
Ustawa Pzp z 2019 r., pozostawiła Zamawiającym pełną swobodę decydowania o stosowaniu wadium. Rozwiązanie to należy uznać za znacznie bardziej praktyczne, niż wcześniejszy model narzucenia konieczności stosowania wadium w postępowaniach powyżej progu unijnego. Zamawiający decydując się na stosowanie przedmiotowej instytucji powinien rozważyć możliwość pewnej formy zabezpieczenia finansowego na wypadek np. uchylenia się od zawarcia umowy, względem przyjęcia pewnego ryzyka związanego ze zwiększeniem formalności postępowania, w tym również możliwości odrzucenia niektórych ofert z uwagi na błąd we wpłacie wadium.
W praktyce najlepiej stosować wadium w postępowaniach, w których prawdopodobna jest duża liczba ofert, a postępowanie z racji przedmiotu zamówienia może być długotrwałe (np. roboty budowlane). Wadium w takim przypadku będzie pełnić rolę motywującą dla Wykonawcy do przemyślanej decyzji o złożeniu oferty, a dla Zamawiającego będzie zabezpieczeniem ewentualnych poniesionych kosztów postępowania.
Wniesienie wadium ma też doniosłą rolę formalną – nie dopełnienie obowiązku poprzez brak wniesienia wadium lub przekroczenie wskazanego terminu składania ofert stanowi samodzielną podstawę do odrzucenia oferty Wykonawcy.
Art. 226
1. Zamawiający odrzuca ofertę, jeżeli:
14) wykonawca nie wniósł wadium, lub wniósł w sposób nieprawidłowy lub nie utrzymywał wadium nieprzerwanie do upływu terminu związania ofertą lub złożył wniosek o zwrot wadium w przypadku, o którym mowa w art. 98 ust. 2 pkt 3;
Z praktycznego punktu widzenia, badając ofertę Wykonawcy, który wniósł wadium w formie pieniężnej należy zwrócić szczególną uwagę na fakt, iż momentem decydującym o poprawności wniesienia wadium jest moment uznania kwoty na koncie Zamawiającego, a nie samego wykonania przelewu przez Wykonawcę (oczywiście forma tzw. przelewu błyskawicznego równa ze sobą oba momenty). Dobrą praktyką jest opisanie powyższego wymagania w zapisach specyfikacji warunków zamówienia, tak aby uniknąć konieczności odrzucenia oferty.
Jeżeli Zamawiający korzysta z możliwości zwrócenia się do Wykonawców z wnioskiem o przedłużenie terminu związania ofertą, koniecznym jest również wniesienie nowego wadium lub przedłużenie uprzednio złożonego.
Art. 97
6. Przedłużenie terminu związania ofertą jest dopuszczalne tylko z jednoczesnym przedłużeniem okresu ważności wadium albo, jeżeli nie jest to możliwe, z wniesieniem nowego wadium na przedłużony okres związania ofertą.
Art. 220
5. W przypadku gdy zamawiający żąda wniesienia wadium, przedłużenie terminu związania ofertą, o którym mowa w ust. 2, następuje wraz z przedłużeniem okresu ważności wadium albo, jeżeli nie jest to możliwe, z wniesieniem nowego wadium na przedłużony okres związania ofertą.
Art. 307. [Termin związania wykonawcy ofertą]
4. W przypadku gdy zamawiający żąda wniesienia wadium, przedłużenie terminu związania ofertą, o którym mowa w ust. 2, następuje wraz z przedłużeniem okresu ważności wadium albo, jeżeli nie jest to możliwe, z wniesieniem nowego wadium na przedłużony okres związania ofertą.
W interesie Zamawiającego jest utrzymanie ważności oferty, jeżeli w pierwotnym terminie związania ofertą nie doprowadził do wyboru oferty najkorzystniejszej.
Z uwagi na to wskazane jest, aby to Zamawiający we wniosku o przedłużenie związania ofertą przywołał również przepisy dotyczące w tym zakresie wadium.
Podsumowując chciałbym wskazać, że instytucja wadium w prawie zamówień publicznych powinna stanowić element poddany analizie na etapie przygotowywania dokumentacji przetargowej. Zamawiający stosujący wadium „dla zasady”, chodź niewątpliwie chronią w pewnym wariancie interes jednostki publicznej, to jednocześnie poprzez błędy formalne Wykonawcy doprowadzić mogą do wyboru oferty droższej. Konieczne jest również przemyślenie wysokości wadium. Koszt gwarancji bankowej (lub innej niepieniężnej formy wadium) prawdopodobnie będzie bowiem skalkulowany przez Wykonawcę w koszcie całkowitym oferty.
Jeśli temat Cię zainteresował, masz pytania lub potrzebujesz wsparcia przy podobnym zagadnieniu, zapraszam do kontaktu mailowego!